Ẩm thực và đời sống

Mâm cỗ tết linh hồn ẩm thực Việt Nam

01:45 | 28/10/2017
CT 250.jpgNguyễn Thị Ngọc Trâm

Văn hóa Việt Đức: Việt Nam có nhiều dân tộc anh em, mỗi vùng miền lại có tập tục cúng lễ khác nhau, riêng mâm cỗ cúng ngày tết cổ truyền được coi là ẩm thực tinh hoa của dân tộc, gạn lọc những ý nghĩa sâu sắc về giáo dục gia phong: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”, làm tăng trưởng đạo hiếu với ông bà, cha mẹ. Mỗi họ tộc càng nhân lên chi tộc thì càng nhân lên số gia đình là bấy nhiêu mâm cỗ cúng gia tiên trong ngày tết. Mâm cỗ tết là tài sản văn hoá ẩm thực chung cội nguồn tổ tiên, không gia đình Việt Nam nào lại không có mâm cỗ tết, nhưng nó lại được trân quý như gia bảo riêng của mỗi gia đình, duy trì từ lâu đời trong nhân gian cho đến nay.

Cuộc sống có diễn ra bao biến đổi thì ngày tết mỗi người con đất Việt dù là đẳng cấp nào trong xã hội, đến ngày cuối tháng chạp không thể không dành tâm hồn, trái tim của mình cho mâm cỗ ngày tết. Mâm cỗ là trung tâm giao thoa tình cảm dưới mái ấm, có khi là cả giòng tộc. Mâm cỗ thế nào nhìn vào đó người ta sẽ thấy ngay hoàn cảnh gia đình ấy ra sao. Tác phong của mỗi thành viên trong gia đình trước bàn thờ tổ tiên là có thể thấy được họ có an lạc hay không. Hoặc qua phong thái ăn uống có thể biết trong năm qua họ có thanh thản hay không. Nhờ dẫn nhập hương vị mỗi món như có linh hồn thâm nhập vào tâm khảm người thưởng thức, thấm vào cái đức bên trong và mang theo suốt ngày dài tháng rộng trên đường đời lập nghiệp như thêm một trang nguyên lý sống từ bản sắc ẩm thực truyền thống rất riêng của người Việt Nam sẽ tự tin hơn trong năm mới. 

CT 1.jpg

Nét riêng mâm cỗ tết lập đi lập lại từ niên kỷ trước đến những niên kỷ sau càng ngày càng ý nghĩa trong đời sống, đã hút hồn những người con bôn ba lập nghiệp từ các nẻo vùng miền, tỉnh thành xa xôi trở về cung kính nghiêng mình trước bàn thờ, khói hương linh thiêng để dâng cúng những món hảo vị nhất cho tổ tiên, ông bà. Trước là cầu quốc thái dân an, sau là cầu cho gia đình thịnh vượng, bản thân được an lành, con cháu hạnh phúc.

Ẩm thực mâm cỗ tết xưa của người Việt không giống bất cứ quốc gia nào trên thế giới. Chân giò hầm măng, gà luộc, giò thủ, giò lụa, nem cua rán, hạnh nhân xào, thịt đông, su hào nấu nấm bóng lợn, canh miến, bánh chưng xanh, sôi gấc, hành nén, nộm su hào… Cho đến nay “hương đồng gió nội” vẫn không bay nhiều. Những món ăn mới thời nay vẫn không thể thay thế các món chủ lực nguyên bản xưa trên mâm cỗ tết. Món ăn cổ truyền không giống như model thời trang. Ví như món măng hầm chân giò, dù ai khoe tài chế biến sáng tạo bằng thực phẩm lẫn lộn với hương vị của những món ăn khác cũng không thể biến tấu cách nấu nguyên bản của ông bà xưa. Vì nó chỉ là cách nấu riêng không mang bản sắc cội nguồn quốc thực, đã là quốc thực thì không thể giống bất cứ quốc gia nào. 

CT 2.jpg

Mâm cỗ ngày xuân chính là tiếng gọi tâm linh những người con từ chốn vô minh trở về cội nguồn. Thông qua mâm cỗ cúng, hàng triệu người Việt sống xa sứ nhớ đến nao lòng mâm cỗ ngày tết mà cùng cả gia đình trở về quê hương. Ngày tết chính là ngày gia đình của Việt Nam, không có ngày nào trong năm tụ hội đầy đủ các thế hệ trong gia đình như ngày tết. Ẩm thực mâm cỗ ngày tết mới thấy đầy đủ hình ảnh về mái ấm, cây đa, lũy tre làng, ao chuông, giếng nước, tiếng chày giã gạo trong ký ức xa xôi như dòng chảy tinh hoa của đất trời ùa về. 

CT 3.jpg

Bà Kim Chi là phu nhân của nhạc sĩ Tạ Đắc đã định cư ở Canada nhiều năm, nói: “Chúng tôi sống ở nước ngoài chỉ có tết Tây, trước đó là ngày noel nên họ kết hợp nghỉ nhiều ngày tổ chức nhiều lễ hội cho dân bản sứ, nhưng nó chẳng gây cho mình chút xúc động nào. Từ cha sinh mẹ đẻ ăn tết ở Hà Nội nửa đời người, chất thơm thảo của từng món ăn không chỉ ngon mà mang triết lý sâu xa cuộc sống của người kinh kỳ, ý nghĩa của nó thấm vào máu thịt, đi cừng trời cuối đất không thể quên được. Ở nước ngoài mỗi lần đến ngày mùng một tết nguyên đán là nhớ quê hương đến chảy nước mắt. Năm nào có điều kiện được về ăn tết với con cháu ở Việt Nam thấy hạnh phúc vô cùng”. 

CT 4.jpg

Chị Lưu Kim định cư ở TP Pinneberg Cộng hoà Liên bang Đức, nói: “Cứ đến tết của Việt Nam là thèm ăn bánh chưng lắm, gia đình cũng gửi măng khô sang để nấu canh măng nhưng vẫn thiếu hương vị của rau mùi, húng Láng. Về Việt Nam được đi chợ hoa tết, ngày mùng một cùng gia đình ăn cỗ tết cùng sắc hồng của hoa đào bích là được sống không khí tết ấm cúng thật là giá trị”.

Mỗi món ăn trên mâm cỗ tết đều có ngôn ngữ riêng, có cách chế biến cầu kỳ riêng. Không phải ai cũng biết cách chế biến giò thủ của người Hà Nội, không phải ai cũng làm được đòn bánh tét thật ngon của người Nam bộ. Không phải người đàn ông nào cũng biết cách chặt thịt gà luộc. Và cũng không phải tuổi teen nào cũng biết bóc bánh chưng. Nhìn vào cách trưng bày từng món ăn trên mâm cỗ sẽ đọc được bước thăng trầm của Việt Nam qua từng thời kỳ lịch sử. 

CT 7.jpg

Chất dân gian trong mâm cỗ tết cho ta thấy có biết bao làng nghề chế biến thực phẩm trên khắp giải đất Việt, từ đất Thăng Long cổ kính, các phố thị Thành Nam, phố thị Kinh Bắc, Thành Nội Huế, đất Quảng Quy Nhơn, Đà Nẵng, Đồng Nai, Bến Tre, Sóc Trăng, Cần Thơ, Bạc Liêu, Rạch Giá… Khi được ngồi bên mâm cỗ đều chung một từ niệm rất rõ bản sắc văn hoá, chưa ai dám cầm đũa ăn ngay mà phải thưởng thức bằng khướu giác trước, dùng tâm mà nhìn từng món ăn, sau đó chờ người lớn tuổi cầm đũa thì con cháu mới làm theo, mỗi miếng ăn đều thấm vào tim, khắc sâu vào tâm khảm. Những người có kiến thức không thể thưởng thức cỗ tết bằng vô thức mà cảm nhận giá trị lao động của người làm nông, của người làm bếp đã hoà nhập vào tình cảm chung bản sắc văn hoá ẩm thực của dân tộc, của gia phong, từ sâu thẳm trong tâm sẽ khơi lên sức sống mới để gìn giữ nếp văn hoá truyền thống của tổ tiên để lại.

Ngày tết, mọi thành viên trong gia tộc về với quê nhà, để thấy chân tâm, tình cảm của mỗi người thân, để hoàn thiện mình hơn, để tạo cho cuộc sống giá trị hơn.


© Bản quyền thuộc về người quản trị website này. Nếu phát lại tin bài. Xin ghi rõ nguồn vanhoavietduc.com - Email: vanhoavietduc@gmail.com
Thiết kế: Nguyễn Vũ Quân
Số truy cập: